infoArchitekta.pl

Ciekawostki :: Krzyżtopór

   


Krzyżtopór

Share |


KrzyżtopórKrzyżtopór (dawniej Krzysztopór) to przykład nieco zapomnianej perły polskiej architektury, który czeka na odzyskanie choć części dawnej świetności praktycznie od czasów Potopu Szwedzkiego. Pałac w miejscowości Ujazd w województwie świętokrzyskim wzniesiono w XVII wieku, choć nigdy nie został ukończony. Kiedyś najwspanialszy przykład megalomanii architektonicznej, obecnie znajduje się w stanie ruiny. Nazwa pałacu to połączenie Krzyża - symbolu wiary i polityki wojewody i toporu -  herbu Ossolińskich. Oba te symbole są umieszczone na bramie wjazdowej do pałacu. 
 
Budowany w latach 1627-1644 dla Krzysztofa Ossolińskiego, obszerny pałac w stylu włoskim typu palazzo in fortezza projektu przez Wawrzyńca Senesa - Lorenzo Senes (Laurentius Senes, Muretto de Sant in Gryzonia) - jest wiązany z historią o zastosowaniu w nim symboliki liczb nawiązującej do kalendarza:

okien miał tyle, ile dni w roku (365), pokoi tyle, ile tygodni (57); sal wielkich tyle, ile miesięcy (12), a cztery narożne baszty odpowiadały liczbie kwartałów. Brak zachowanych planów budowy oraz sztychów sprzed przebudowy w XVIII wieku uniemożliwia dziś faktyczne odtworzenie wizerunku zamku z połowy XVII wieku.

Obronny zamek został wzniesiony na nietypowym planie – wpisanej w pięciobok bastionowej fortyfikacji. Pałac, fortyfikacje i ogród – trzy główne elementy założenia – zostały powiązane osiowo. Wymiary zamku:

kubatura obiektu – 70 tysięcy m3
powierzchnia zamku – 1,3 hektara
łączna długość murów – 600 m
łączna powierzchnia murów – 3730 m2
powierzchnia ogrodów – ok. 1,6 hektara
wymiary założenia; oś północ-południe – 120 m, wschód – zachód - 95 m

Krzyżtopór

Do budowy zużyto:

– 11 tysięcy ton piaskowca kwarcytowego ( miejscowego),
– 300 m3 piaskowca kunowskiego,
– 30 tysięcy dachówek,
– 200 tysięcy cegieł,
– 500 ton wapna palonego,
– 5 tysięcy m3 piasku oraz marmury, alabastry i egzotyczne drewno. Dla uzyskania wodoodpornej zaprawy dodano ponoć do  wapna białka z miliona jaj kurzych.

Według relacji, sala jadalna w wieży miała ponoć szklany strop, przez który widać było akwarium z egzotycznymi rybkami. Skłonności do astrologii i magii, jakie przejawiał Krzysztof Ossoliński, ujawniły się również przy budowie Krzyżtoporu. Nad wejściem w wieży bramnej umieszczono hieroglif przypominający stylizowaną literę W. Ma ona symbolizować, zgodnie z księgą kabały, wieczne trwanie tego miejsca. Inni dopatrują się w niej herbu Habdank.
Krzyżtopór miał mieć podziemne połączenie z Ossolinem. Ongiś Jerzy i Krzysztof jeździli tym lochem do siebie w odwiedziny. Droga ta miała być wyłożona głowami cukru, aby sanie poruszały się łatwiej i szybciej.

Pałac został ograbiony w czasie potopu przez Szwedów (1655). 30 października 1655 r. najeźdźcy pod wodzą gen. Duglasa weszli do zamku, zajmując go podstępem bez jednego strzału. Szwedzi zaraz po zajęciu fortecy wywieźli do Szwecji przebogate wyposażenie wnętrz wraz z biblioteką i rodzinnym archiwum. Nie uszkodzili jednak murów zamkowych. Pałac był zamieszkany do roku 1770, kiedy został zniszczony przez wojska rosyjskie w czasie obrony przez wojska Konfederacji Barskiej. Obecnie pałac ma status trwałej ruiny. W dawnej klasyfikacji zabytków był zaliczony do klasy zerowej. W skład obiektu wchodzą obszerne fortyfikacje: bastiony, fosa, ślady umocnień i mostów.

Ponieważ aż 90 procent murów oraz 10 procent sklepień założenia architektonicznego zachowało się do dzisiaj, od dawna planuje się odbudowę całego kompleksu. Prace nad odbudową za czasów PRL rozpoczynano dwukrotnie i dwukrotnie z różnych przyczyn je przerywano. Kolejną próbę ruszenia naprzód z pracami rekonstrukcyjnymi podejmowało przez pewien czas przedsiębiorstwo Kopalnie i Zakłady Przetwórcze Siarki "Siarkopol". W listopadzie 2005 roku powstało Stowarzyszenie Krzewienia Tradycji i Opieki nad Zamkiem Krzyżtopór, grupujące ono naukowców, przedsiębiorców, samorządowców i lokalne społeczności w celu zabezpieczenia i odbudowy tego unikalnego zespołu zamkowo-pałacowego. W 2006 roku stowarzyszenie planowało zabezpieczenie murów przez przesłonięcie ich dachem. Inną organizacją pozarządową, która zmierza do odbudowy Krzyżtoporu jest Instytut Sobieskiego.

Krzyżtopór

Zamek Krzyżtopór w Ujeździe zlokalizowany jest w województwie świętokrzyskim, powiecie opatowskim około 15 km na południowy zachód od Opatowa. Stoi tuż przy drodze nr 758 łączącej Iwaniska z Klimontowem.



Data publikacji: 7.09.2011
Autor: Mat. op. red

reklama


Zaloguj się jako Użytkownik aby móc dodawać komentarze.
Wróć do listy tematów
 
}