Przebudowa Koszar Kantonistów i nowa aranżacja wystawy stałej w Muzeum Łazienki Królewskie

Zabytkowy budynek Koszar Kantonistów znajduje się na terenie Łazienek Królewskich w Warszawie, w części kompleksu zwanej Folwarkiem. Wzniesiony w 1828 r., klasycystyczny budynek szczęśliwie nie uległ zniszczeniu w czasie wojny. Od lat jednak wymagał gruntownej renowacji. Projekt przebudowy i modernizacji obiektu autorstwa architektów WXCA jest próbą wydobycia walorów i potencjału jego architektury, zatartych w wyniku późniejszych nawarstwień i przekształceń, oraz wytworzenia na nowo relacji przestrzennej, jaką budynek pierwotnie tworzył z otaczającym go ogrodem.

Przeprowadzone na przestrzeni lat liczne ingerencje w strukturę budynku sprawiły, że jego konstrukcja stała się mniej czytelna, a przestrzeń zamknięta. Aktualnie jedyne wejście do muzeum prowadzi od strony północnej, co czyni strefę wejściową budynku stosunkowo ciemną, ciasną, a ostatecznie także nieprzyjazną dla widza. Projekt przewiduje odtworzenie obecnego niegdyś otwarcia od strony elewacji południowej – czyli od strony dawnego padoku. Miejsce to stanie się naturalnym przedpolem budynku: atrakcyjną przestrzenią wejściową, która wyeksponuje architekturę obiektu i wykona gest zaproszenia do jego wnętrza.

To “odwrócenie budynku” pozwoli na nowo połączyć go z ogrodem, a zarazem włączyć w sieć istniejących szlaków pieszych. Jak podkreślają architekci, jedną z głównych intencji projektowych było, aby znajdujący się na uboczu obiekt na powrót stał się licznie odwiedzanym punktem na mapie Łazienek Królewskich. Powstały w wyniku zabiegu „odwrócenia” zespół krajobrazowy w formie plateau będzie nie tylko miejscem spotkań i rekreacji wśród zieleni, ale też edukacji, która będzie mogła odbywać się zarówno w ramach lekcji muzealnych na świeżym powietrzu, jak i poprzez samodzielną, naoczną obserwację żyjących w ogrodzie zwierząt. 

Nowa strefa wejściowa „przybliży” też funkcjonalnie budynek do sąsiadującej z nim Nowej Palmiarni. W przestrzeni przedpola pojawią się nowe elementy małej architektury oraz okrągłe oczko wodne, które podkreśli oś budynku koszar.

— Łazienki Królewskie to dom wielu mieszkańców, stanowi schronienie dla pawi, wiewiórek, lisów, jeży, ptaków i innych gatunków dzikich zwierząt, które od lat współtworzą wyjątkowy charakter tego miejsca. Projektując rewitalizowaną przestrzeń, chcieliśmy podkreślić tę harmonijną koegzystencję natury i architektury. Naszym celem było stworzenie rozwiązań, które nie tylko odpowiadają na potrzeby odwiedzających, ale również szanują istniejący ekosystem i pozwalają mu dalej naturalnie funkcjonować. Współczesna architektura, w tym architektura krajobrazu musi być dziś przede wszystkim uważna na przyrodę, lokalny kontekst i rytm życia miejsca — podkreśla Ewelina Szeląg z WXCA.

Owo „odwrócenie” budynku może być symbolicznym wyrazem nie tylko nowego otwarcia się instytucji na publiczność i przestrzeń ogrodu, ale też na nowe, współczesne perspektywy badawcze i spojrzenia na relacje pomiędzy człowiekiem a otaczającą go przyrodą. Wystawa stała, oparta na bazie zbiorów z kolekcji, jednak wzbogacona o nowe wątki poznawcze, zorganizowana zostanie wokół pięciu sposobów wchodzenia w te relacje: obserwowania, badania, polowania, oswajania i kolekcjonowania.

To rozszerzenie perspektywy wyrażać będą zastosowane środki wystawiennicze. Głównym nośnikiem narracji będą rzadkie taksydermie i dzieła sztuki, Wielowątkowa narracja zostanie wsparta przez rozbudowaną scenografię i wielofunkcyjne przestrzenie edukacyjne.

— Wystawa stała w Koszarach Kantonistów to ostatnia niezmodernizowana ekspozycja na terenie Łazienek. Charakteryzuje się ona bez wątpienia potencjałem naukowym, ale i wymagającą aktualizacji scenografią, co wyraźnie już utrudnia jej odbiór przez zwiedzających. Wyzwaniem jest także mała powierzchnia obiektu. Współczesne instytucje muzealne powinny jednak podejmować wysiłek stałego badania i reinterpretowania swoich zbiorów, tak aby tworzyć przestrzenie bardziej inkluzyjne, otwarte i odpowiadające na potrzeby współczesnych odbiorców — zaznacza Marta Boguta z Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie

Architektura przestrzeni wystawy zostanie utrzymana w prostej estetyce spójnej z charakterem samego budynku. Złamana biel tynkowanych ścian zostanie zestawiona z ciemniejszymi, drewnianymi gablotami o ciepłym kolorze oraz dębowymi podłogami. Istotną częścią przebudowy budynku będzie odsłonięcie elementów tworzących indywidualny charakter wnętrz – zaplanowano wyeksponowanie klatki schodowej w jej pierwotnej lokalizacji, uwidocznienie dębowych belek stropowych oraz usunięcie wtórnych zamurowań. Wszystko po to, by podkreślić niepowtarzalny charakter masywnych / oryginalnych murów, przestrzenności wnętrz oraz okien z widokiem na otaczający krajobraz, charakterystyczny dla zabytkowego obiektu. W wyniku modernizacji zarówno budynek, jak i przestrzeń wystawy w całości przystosowane zostaną do potrzeb osób z niepełnosprawnościami.

Przebudowa Koszar Kantonistów rozpocznie się jeszcze w tym roku. Planowo prace zakończą się na początku 2029 r.

Stwarzanie pól, w których wybrzmiewać mogą różne głosy oraz „budowanie nowych połączeń” są dziś rozumiane jako jedno z podstawowych zadań muzeów. Dlatego też za motyw tegorocznego Międzynarodowego Dnia Muzeów – wydarzenia organizowanego co roku 18 maja przez Międzynarodową Radę Muzeów – ustanowiono „Muzea jednoczące podzielony świat” (“Museums Uniting a Divided World”). Hasło to przypomina o społecznej misji muzeów – jako instytucji i przestrzeni publicznych – szczególnie aktualnej dzisiaj, wobec dynamicznych przemian oraz złożonych kryzysów i wyzwań, z którymi mierzymy się współcześnie.

Jak piszą organizatorzy, „Motyw „Muzea jednoczące podzielony świat” podkreśla potencjał muzeów do pełnienia funkcji pomostów ponad podziałami społecznymi, kulturowymi i geopolitycznymi, wspierając dialog, wzajemne zrozumienie oraz pokój – zarówno wewnątrz społeczności, jak i pomiędzy społecznościami na całym świecie. [źródło]

Choć myślenie o muzeach przez pryzmat ich funkcji publicznej nie jest niczym nowym, specyfika rozumienia tej funkcji zmienia się wraz z pojmowaniem roli, jaką mają do odgrywania instytucje kultury we współczesnych społeczeństwach. Dzisiejsze muzea, inaczej niż niegdysiejsze „świątynie muz”, nie służą już tylko kolekcjonowaniu zbiorów, a ich działalność wychodzi poza jedynie klasyfikację, udostępnianie czy konserwację eksponatów. Bardziej niż sam eksponat, w centrum stawiają jego relację z widzem. Ponadto, na co zwraca uwagę dyrektor Muzeum Historii Polski prof. Marcin Napiórkowski, zamiast proponować jedną, koherentną, zamkniętą narrację wystawy, dzisiejsze muzea powinny stwarzać przestrzeń wspólną, w której różne głosy mogą wchodzić ze sobą w dialog. Sama wystawa jest tu jedynie punktem wyjścia i zachętą do dyskusji, która znajduje kontynuację w szerokiej działalności programowej instytucji. Konsekwencją tych przemian są przemiany architektury współczesnych obiektów muzealnych, które bardziej niż budującymi dystans, „sterylnymi” magazynami chcą być dziś żywymi, zapraszającymi i wielofunkcyjnymi ośrodkami kultury.

— Interesuje nas architektura uważna, taka, która nie dominuje nad miejscem, lecz wydobywa jego istniejące wartości i tożsamość. Dzisiejsze muzea powinny być przestrzeniami dialogu, otwartości i wspólnego doświadczenia, odpowiadającymi na współczesne potrzeby społeczne. Architektura może tworzyć warunki do spotkania różnych perspektyw, budować poczucie wspólnoty i zachęcać do zatrzymania się w świecie pełnym nadmiaru bodźców. Wierzymy, że właśnie takie miejsca: żywe, dostępne i zanurzone w swoim kontekście, stają się dziś najważniejszą rolą instytucji kultury — mówi Marta Sękulska-Wrońska WXCA.

Dla przykładu, w przypadku siedziby wspomnianego Muzeum Historii Polski, projektu autorstwa pracowni WXCA, przestrzeń ekspozycyjna zajmuje mniej niż jedną piątą powierzchni. Do dyspozycji zespołu i publiczności muzeum pozostają ponadto audytorium mogące pomieścić 600 osób, sala kinowo-teatralna, biblioteka, sale konferencyjne i wykładowe, specjalistyczne pracownie konserwacji. Razem z sąsiednią siedzibą Muzeum Wojska Polskiego, kompleks stanowi jeden z najnowocześniejszych pod tym względem zespołów muzealnych w Europie, a zarazem przestrzeń praktykowania pamięci i celebrowania wspólnoty.

Rolę społecznego dialogu podkreśla też forma powstającego w Poznaniu Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919. W jego centralnym punkcie, pomiędzy czterema blokami muzealnymi, znajdzie się miejski plac zaprojektowany z myślą o wszystkich mieszkańcach Poznania. Ta współczesna agora, którą architekci określają mianem miejsca „spotkania twarzą w twarz”, przypomina o wartościach takich jak wspólnota i współdziałanie – fundamentach, które były źródłem historycznego sukcesu Powstania Wielkopolskiego. Wielowymiarowa symbolika, choć ściśle osadzona w historii Powstania Wielkopolskiego, jest więc opowieścią o uniwersalnych wartościach, które pozostają niezmienne do dziś. Jak podkreślają architekci, jest to również odpowiedź na palące wyzwania współczesności – potrzebę fizycznych przestrzeni wspierających demokratyczny dialog w dobie kryzysów takich jak społeczna polaryzacja wspierana przez antagonizującą logikę funkcjonowania mediów społecznościowych czy chaos informacyjny potęgowany przez internetowe deepfejki czy fejk newsy.

Podobna idea przyświecała architektom podczas prac nad projektem siedziby Muzeum Książąt Lubomirskich we Wrocławiu. Forma muzeum realizuje wyobrażenie o współczesnym miejskim pałacu, który – choć inspirowany architekturą reprezentacyjnych miejskich rezydencji – pozostaje otwarty dla mieszkańców, zapraszając ich do swojego wnętrza. Połączy on funkcje zarówno bezpiecznego „skarbca” dla ponad 330 tysięcy bezcennych eksponatów, jak i miejsca bezpośredniego spotkania z kanonem światowej sztuki i wielowiekowym dziedzictwem europejskiej kultury. Budowa muzeum właśnie się rozpoczęła.

Więcej na stronie pracowni i stronie muzeum.

Zaloguj się jako Użytkownik aby móc dodawać komentarze.