Wystawa „Monument i detal - sztuka i majestat architektury”

W Muzeum im. Emeryka Hutten-Czapskiego, oddziale Muzeum Narodowego w Krakowie można wystawę zatytułowaną „Monument i detal - sztuka i majestat architektury”. To opowieść o architekturze widzianej przez pryzmat historii, teorii i artystycznego kunsztu. Ekspozycja ukazuje bogactwo tej dziedziny poprzez starodruki, mapy oraz plany powstałe od XVI do XIX wieku.

Wystawa otwarta będzie do 22 marca 2026 roku. Miejsce: MNK Czapscy, ul. Józefa Piłsudskiego 12. Godziny otwarcia muzeum poniżej.

Prezentowane na ekspozycji obiekty pozwalają spojrzeć na architekturę z różnych perspektyw - od traktatów teoretycznych, przez opisy podróży, aż po przedstawienia konkretnych budowli. Ważne miejsce zajmuje myśl antyczna i renesansowa. Wątek ten uzupełniają dzieła Stanisława Solskiego, który na gruncie polskim łączył teorię architektury z praktyką inżynierską.

— Architekturę poznajemy z wielu perspektyw – przez analizę jej naukowych i technicznych podstaw, kunszt architektów, budowniczych i rzemieślników bądź według stylu, funkcji czy przeznaczenia. Ekspozycja prezentuje przekrój bogactwa tej sztuki w 67 starodrukach i na 16 mapach oraz planach, wydanych od XVI do XIX w. — piszą organizatorzy. — Teoria architektury została przedstawiona w traktatach naukowych. Dzieło O architekturze – napisane przez Witruwiusza, rzymskiego twórcę z I w. p.n.e., ponownie odkryte na początku XV w. – miało decydujący wpływ na rozwój architektury renesansowej. Witruwiusz kładł duży nacisk na proporcje i harmonię w budowlach, co kontynuowali późniejsi architekci. Jego idee podjęli włoscy mistrzowie, w tym Leone Battista Alberti i Sebastiano Serlio. Alberti, jeden z głównych prekursorów renesansu, zdefiniował zasady klasycznych proporcji i wprowadził nowatorskie podejście do perspektywy linearnej. Z kolei Serlio, działający na dworze francuskim, był autorem podręcznika, który miał wpływ na rozwój architektury w całej Europie. W późniejszym okresie na polskim gruncie działał Stanisław Solski, jezuita i konstruktor. Jego praca Architekt Polski opisuje zasady projektowania budowli, a także zastosowanie maszyn do wznoszenia konstrukcji — czytamy na stronie wydarzenia.

Istotną częścią wystawy są także opisy i przewodniki po zabytkach świata starożytnego. Dzięki relacjom dawnych podróżników widz ma okazję poznać wyobrażenia o piramidach w Gizie, Persepolis czy antycznych świątyniach Grecji i Rzymu, widzianych oczami ludzi sprzed kilku stuleci.

Ekspozycja pokazuje również przemiany architektury sakralnej - od gotyckiej strzelistości, przez renesansowe nawiązania do antyku, aż po barokową ekspresję. Obok znanych europejskich świątyń pojawiają się ważne obiekty z ziem polskich, podkreślające lokalny kontekst historii architektury.

Architektura świecka reprezentowana jest przez pałace, budynki publiczne oraz obiekty związane z codziennym życiem, takie jak szpitale, więzienia czy młyny. Osobną kategorię stanowią fortyfikacje, przypominające o znaczeniu budownictwa militarnego w dawnych epokach.

Wystawa zwraca także uwagę na rolę detalu architektonicznego. Wnętrza, fontanny, pomniki i ołtarze ukazują precyzję oraz wyobraźnię dawnych mistrzów. Uzupełnieniem tej opowieści jest architektura efemeryczna - nietrwałe konstrukcje tworzone na wyjątkowe okazje, takie jak uroczystości pogrzebowe czy religijne, które mimo swej tymczasowości miały duże znaczenie symboliczne i artystyczne.