Konferencja „Czym jest miasto? Istota i trwanie”

W dniach 13–15 kwietnia 2026 roku w przestrzeniach Muzeum Warszawy oraz Instytutu Historii im. T. Manteuffla PAN odbędzie się druga odsłona konferencji varsavianistycznej poświęconej refleksji nad naturą i trwałością miasta. Wydarzenie będzie okazją do interdyscyplinarnej dyskusji nad złożoną historią ośrodków miejskich oraz ich zdolnością do przetrwania mimo wojen, katastrof i przemian społecznych.

Organizatorzy zapraszają do przesyłania zgłoszeń badaczy i badaczki z różnych dziedzin nauki m.in historii sztuki i architektury. Abstrakty wystąpień należy przesyłać do 31 stycznia 2026 roku poprzez formularz dostępny na stronie organizatora - link poniżej. Informacja o przyjęciu propozycji zostanie przekazana do 28 lutego 2026 roku. Celem konferencji jest także wydanie monografii naukowej, dlatego teksty do druku będą przyjmowane do 31 sierpnia 2026 roku. Udział w wydarzeniu jest bezpłatny.

Organizatorzy podkreślają, że zdefiniowanie pojęcia „miasta” od zawsze sprawiało trudności. Ośrodki miejskie bywały źródłem innowacji, kultury i rozwoju, ale również miejscem kryzysów - epidemii, działań wojennych czy klęsk żywiołowych. Ich trwanie zależało jednak od pełnionych funkcji, napływu ludności oraz instytucji, które umożliwiały odbudowę i odnowę życia miejskiego. Współcześnie temat ten nabiera szczególnego znaczenia wobec globalnych konfliktów, zmian klimatycznych oraz spadającej dzietności.

— Miasta od swych początków były z jednej strony źródłem innowacji i kultury, z drugiej jednak wielkim zagrożeniem same w sobie. Były miejscem wybuchu groźnych epidemii, przyciągały obce armie, padały pod naporem żywiołów. Jeśli jednak spełniały istotne funkcje, okazywały się trwalsze niż niszczące je siły. Aż do XIX/XX wieku miasta były w istocie wielkimi cmentarzyskami, w których więcej ludzi umierało, niż się rodziło. Dlatego trwałość miasta opierała się zawsze na sile przyciągania nowych mieszkańców. Ci zaś nieśli ze sobą nieraz nowe pomysły oraz świeże siły i geny. Dzięki temu możliwe było, że miasta tworzyły się na nowo i odtwarzały, opierając się w ten sposób wszelkim niszczycielskim siłom. Temat ten jest dziś szczególnie aktualny - w obliczu wojen, rosnącej liczby katastrof naturalnych związanych ze zmianami klimatycznymi oraz coraz większego spadku dzietności — czytamy nas tronie wydarzenia.

Konferencja skupi się na szerokim ujęciu „trwania” miasta, ze szczególnym uwzględnieniem Warszawy, ale z odniesieniami do innych miast europejskiego kręgu kulturowego. W centrum zainteresowania znajdą się m.in.:

zagrożenia i kataklizmy, z jakimi mierzyły się miasta na przestrzeni dziejów,
procesy odbudowy i odradzania struktur miejskich,
funkcje, które pozwalały miastom przetrwać,
rola instytucji miejskich w podtrzymywaniu rozwoju,
czynniki demograficzne wpływające na ciągłość życia miejskiego,
trwałość miejsc, instytucji i zjawisk kulturowych.

Wydarzenie przygotowuje komitet naukowy złożony z badaczy z polskich i zagranicznych ośrodków, a funkcje sekretarzy pełnią Aleksander Łupienko (IH PAN) i Krzysztof Zwierz (Muzeum Warszawy). Partnerem edukacji Muzeum Warszawy jest PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.