90-lecie Muzeum Warszawy. Projekt „90/90. Dookoła muzeum”

Od 19 czerwca 2026 roku do 2 lutego 2027 roku Muzeum Warszawy zaprezentuje 90 rzeczy związanych ze swoim codziennym funkcjonowaniem. Tę opowieść zbudują zarówno najcenniejsze obiekty, jak i przedmioty codziennego użytku, pozornie zwyczajne, ale niezbędne do funkcjonowania muzeum, architektoniczne detale, a nawet zapachy. 

Zobaczyć będzie można między innymi konewkę używaną do utrzymywania odpowiedniego poziomu wilgotności na wystawach, „klikacz” – ręczny licznik odwiedzających, podstawowe narzędzie pracy opiekunów ekspozycji, czy antykorozyjną tkaninę chroniącą warszawskie srebra przed ciemnieniem.

To emblematy, które prezentują nasze muzeum w różnych wymiarach, czasem na poważnie, czasem z przymrużeniem oka. W ich wyborze uczestniczył cały zespół Muzeum Warszawy. Chcemy w ten sposób zilustrować historię i naszą codzienną pracę – mówią kuratorki projektu. 

„90/90” to opowieść nie tylko o przedmiotach, lecz także o ludziach, którzy przez dekady współtworzyli Muzeum Warszawy – od pierwszych powojennych pracowników po współczesny zespół prawie 300 osób. Wśród nich znaleźli się m.in. Helena Wrona, pierwsza muzealna woźna, oraz kierujący instytucją przez ponad pół wieku profesor Janusz Durko.

Prezentujemy państwu biurko o szczególnej dla nas wartości – mówi Katarzyna Wagner, dyrektorka Muzeum Warszawy. To przy nim od ponad pięćdziesięciu lat zasiadają kolejni dyrektorzy muzeum. Najdłużej, bo trzydzieści jeden lat, użytkował je profesor Janusz Durko, który przez pięćdziesiąt dwa lata realizował swoją dyrektorską misję. Dlatego mebel ten bywa nazywany „biurkiem Profesora”. Przy nim zapadały między innymi decyzje o reorganizacji Muzeum czy zmianie jego nazwy. Biurko to towarzyszy nam również w codziennych dyskusjach, na przykład o kolejnych fascynujących planach wystawienniczych. 

Wyjątkowymi uczestnikami projektu będą również muzealne psy, które od lat towarzyszą zespołowi podczas codziennej pracy. W Dziale Organizacji Wystaw nad sprawami umów czuwa Chałka, a nad przebiegiem montaży – Myszek. Luna i Bongo sprawdzają, jak wygodne są dywany i podłogi ekspozycyjne, a Rosa z Laboratorium Miasta pomaga układać program towarzyszący.

Nie zabraknie też bardziej zmysłowych historii. Jednym z „bohaterów” jubileuszu stał się bowiem charakterystyczny zapach muzeum – mieszanka aromatu drewna, wosku, kurzu i pasty do podłóg, przywołująca wspomnienia szkolnych wycieczek i dawnych wnętrz. 

Projekt jubileuszowy pozwoli spojrzeć na dobrze znane elementy muzealnej przestrzeni, między innymi kute strzałki zaprojektowane podczas powojennej odbudowy przez Stanisława Żaryna, z zupełnie nowej perspektywy. Zwiedzający zapoznają się z działaniem muzealnych magazynów i pracowni konserwacji, a także zajrzą do muzealnego labiryntu korytarzy i przejść ukrytych między kamienicami. 

W muzeum, jak dawniej, tak i dzisiaj, wszystko nabiera sensu dzięki publiczności. Kuratorki „90/90” zapraszają nie tylko do zwiedzania wystawy, lecz także do wspólnej urodzinowej refleksji: po co miastu muzeum?

Nie wszystkie jubileuszowe historie zostaną jednak opowiedziane od razu. Wśród muzealnych korytarzy, zamkniętych drzwi i niepozornych przedmiotów ukryto ślady mniej oczywistych opowieści – tych, które przez lata znały tylko osoby pracujące w muzeum. Część z nich będzie odsłaniana stopniowo, by zachęcić publiczność do powrotów i uważnego odkrywania kolejnych warstw tego niezwykłego miejsca.

Muzeum wyrosło z idei zrodzonej na początku XX wieku wśród członków Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Przeszłości. W 1936 roku powołano Muzeum Dawnej Warszawy, które zostało zniszczone i odbudowane po drugiej wojnie światowej. Od początku misją instytucji było gromadzenie varsavianów i budowanie bazy wiedzy o Warszawie. 

Obecnie Muzeum Warszawy zajmuje jedenaście kamienic przy Rynku Starego Miasta. Ma także osiem oddziałów: Muzeum Warszawskiej Pragi, Muzeum Woli, Muzeum Farmacji, Muzeum Drukarstwa, Centrum Interpretacji Zabytku, Korczakianum, Muzeum – Miejsce Pamięci Palmiry oraz Izbę Pamięci przy Cmentarzu Powstańców Warszawy. Akcja „90/90” obejmie je wszystkie, a każdy ze zwiedzających będzie mógł odznaczać poszczególne przystanki na specjalnie przygotowanych kartach.

Muzeum „od kuchni” publiczność pozna w trzech odsłonach. Pierwsze trzydzieści opowieści na jubileuszowej ścieżce zostanie udostępnionych już w dniu rozpoczęcia projektu, kolejne trzydzieści – 28 sierpnia, a w pełni projekt ujawni się 6 listopada 2026 roku. Jubileuszowa ścieżka zwiedzania będzie dostępna w ramach biletów wstępu na wystawy stałe w oddziałach.

Akcji „90/90. Dookoła muzeum” towarzyszyć będą program edukacyjny i wydarzenia dla różnych grup odbiorców. W ich ramach zaplanowano oprowadzania, spotkania wokół wybranych obiektów, działania dla rodzin, grup szkolnych i osób ze szczególnymi potrzebami, a także specjalne ścieżki zwiedzania poświęcone historii i codzienności Muzeum Warszawy.

Integralną częścią programu będą również aktywności zachęcające publiczność do samodzielnego odkrywania jubileuszowej ekspozycji i muzealnych przestrzeni.

Kolofon:

Partner edukacji Muzeum Warszawy – PGE Polska Grupa Energetyczna S.A.